Damwanden worden bij brugbouwprojecten ingezet om tijdelijke bouwkuipen te vormen waarbinnen de fundering droog en veilig kan worden aangelegd. Ze keren grond en water, beschermen de werkvloer en maken het mogelijk om op of nabij water te bouwen zonder dat de omgeving wordt aangetast. De secties hieronder beantwoorden de meest gestelde technische vragen over dit onderwerp.
Welke functies vervullen damwanden tijdens de bouw van een brug?
Damwanden vervullen bij brugbouwprojecten drie hoofdfuncties: ze keren grond, ze weren water en ze bieden een stabiel werkplatform voor de aanleg van de fundering. Zonder deze afscherming is het bij de meeste bruggenfunderingen onmogelijk om droog en veilig te ontgraven, zeker op locaties langs rivieren, kanalen of in waterrijke poldergebieden.
De grondkerende functie houdt de omliggende bodem op zijn plaats terwijl de bouwkuip wordt uitgegraven. De waterkerende functie beperkt de instroming van grond- en oppervlaktewater naar de werkvloer. Het is daarbij belangrijk te beseffen dat waterkerend niet hetzelfde is als waterdicht: de stalen planken zelf laten geen water door, maar de slotverbindingen tussen de planken kunnen een lekweg vormen. Afhankelijk van de vereiste droogheid van de kuip kan aanvullende afdichting nodig zijn.
Naast deze twee functies dragen damwanden bij aan de veiligheid van personeel en materieel. Bij brugbouwprojecten in stedelijke omgevingen of nabij bestaande infrastructuur vormen de wanden bovendien een bescherming tegen grondverzakking die funderingen van nabijgelegen constructies zou kunnen aantasten.
Hoe wordt een bouwkuip met damwand aangelegd bij een bruggenfundering?
Een gestempelde bouwkuip bij een bruggenfundering wordt aangelegd door stalen damwandprofielen rondom de funderingslocatie in de grond te brengen, waarna de kuip stap voor stap wordt ontgraven en van binnenuit gestut. De volgorde van trillen, ontgraven en stempelen bepaalt de stabiliteit van de constructie gedurende het hele uitvoeringsproces.
In de praktijk begint de aanleg met het bepalen van de benodigde planklengte. De bodemopbouw en de grondwaterstand zijn daarvoor bepalend: de damwand moet diep genoeg reiken om onderloopsheid te voorkomen. Onderloopsheid is de stroming van water onder de wand door, wat bij onvoldoende inbeddingsdiepte kan leiden tot grondverlies en instabiliteit van de kuip.
Na het plaatsen van de planken wordt de kuip gefaseerd ontgraven. De noodzaak van een stempelraam hangt af van de belasting en de ontgravingsdiepte. Zwaardere en langere damwanden kunnen soms zonder stempelraam worden uitgevoerd, wat meer werkruimte biedt voor het aanbrengen van de fundering. Waar stempels wel nodig zijn, worden deze uit eigen balkstaal samengesteld en ter plaatse gemonteerd.
Na voltooiing van de fundering worden de stempels verwijderd en wordt de kuip teruggevuld. De damwandplanken worden getrokken voor hergebruik, tenzij de constructie permanent is.
Benieuwd wat Busker voor je kan betekenen?
We horen graag meer over je project.
Welk type damwand wordt het meest gebruikt bij brugprojecten?
Bij brugbouwprojecten wordt het vaakst gekozen voor stalen damwandprofielen, omdat staal de combinatie biedt van hoge stijfheid, herbruikbaarheid en relatief snelle verwerkbaarheid. Het type profiel en de lengte worden bepaald door de grondopbouw, de waterstand, de ontgravingsdiepte en de belasting die de wand moet opnemen.
Koudgewalste damwanden worden ook toegepast, maar dan vooral bij lichtere toepassingen zoals beschoeiingen langs oevers of tijdelijke afschermingen bij kleinere funderingswerkzaamheden. Voor de zwaardere bouwkuipen bij bruggenfunderingen wordt doorgaans gekozen voor warmgewalste profielen met een hogere momentbelasting.
Wanneer een damwand permanent in een brugconstructie wordt opgenomen, speelt duurzaamheid een extra rol. De wand moet ook na tientallen jaren, soms meer dan honderd jaar, voldoende sterk zijn om de berekende belasting te dragen. Daarvoor wordt rekening gehouden met afroesting over de levensduur van de constructie: de berekende wanddikte wordt verhoogd om het verlies door corrosie te compenseren.
Tijdelijke stalen damwanden die na gebruik worden getrokken, kunnen in een volgende toepassing opnieuw worden ingezet. Hergebruik van damwanden, balkstaal en stempels past binnen een circulaire aanpak en kan bijdragen aan een lagere milieukostenindicator van het project.
Hoe worden damwanden verwijderd na voltooiing van een brugfundering?
Na voltooiing van de bruggenfundering worden tijdelijke damwanden getrokken met een trilblok dat de planken losschudt en omhoogtilt. Het trekken begint pas nadat de fundering voldoende sterkte heeft bereikt en de bouwkuip is teruggevuld tot een veilig niveau. Goed getimed trekken voorkomt grondverzakking en beschermt de verse betonconstructie.
De methode van verwijdering hangt samen met de manier waarop de planken zijn ingebracht. Planken die zijn getrild, zijn in de meeste gevallen ook te trekken met een trilblok. Planken die zijn gedrukt, vragen soms een andere aanpak, afhankelijk van de weerstand die de bodem biedt. Zandgrond geeft bij het drukken veel weerstand en vergroot de kans op schade aan het profiel; dit speelt ook een rol bij het trekken.
Hoogfrequent trillen met variabel moment geeft de uitvoerder veel controle over het losschudden van de wand. De frequentie en het moment worden afgestemd op de bodemgesteldheid en de nabijgelegen constructies, zodat trillingshinder voor omgevende infrastructuur beperkt blijft.
Getrokken profielen worden gecontroleerd op beschadigingen en indien bruikbaar opgeslagen voor hergebruik. Materiaal dat niet meer inzetbaar is als damwand, wordt als schroot ingezameld voor verwerking tot nieuw staal.
Wat zijn de belangrijkste risico’s bij damwandwerk in brugbouwprojecten?
De belangrijkste risico’s bij damwandwerk in brugbouwprojecten zijn onderloopsheid, onvoldoende waterdichtheid van de kuip, trillingshinder voor omgevende constructies en beperkte werkvensters door de aanwezigheid van verkeer, scheepvaart of spoor. Elk van deze risico’s vraagt om een specifieke ontwerpkeuze en een gecontroleerde uitvoeringsmethode.
Onderloopsheid ontstaat wanneer water onder de damwand door stroomt als gevolg van een te geringe inbeddingsdiepte of onverwachte grondwaterdruk. Gecombineerd met droogpompen en ontgraven kan dit leiden tot een zogeheten wel en uiteindelijk tot het bezwijken van de wand. Grondwater moet daarom al in de ontwerpfase als onderdeel van het ontwerp worden beschouwd, niet alleen als iets dat moet worden weggepompt.
Trillingshinder is een tweede risicofactor, met name bij brugbouwprojecten in de nabijheid van bestaande funderingen, spoorlijnen of historische bebouwing. Bij werkzaamheden aan knooppunt De Nieuwe Meer paste Busker hoogfrequent trillen met fluïderen toe om de belasting op omliggende infrastructuur te beperken, binnen een strak uitvoeringsvenster van enkele dagen en nachten.
Een derde risico is het werken met beperkte tijd. Buitendienststellingen van spoor of tijdelijke omleidingen van vaarwegen geven een vast werkvenster waarbinnen alles moet worden gerealiseerd. Planning, materieelbeschikbaarheid en uitvoeringssequentie moeten daarop worden afgestemd.
Wanneer is werken vanaf het water noodzakelijk bij damwanden voor bruggen?
Werken vanaf het water is noodzakelijk wanneer de bruggenfundering zich op een locatie bevindt die vanaf de wal niet of onvoldoende bereikbaar is voor zwaar materieel. Dit geldt voor funderingen midden in een rivier of kanaal, maar ook voor locaties langs oevers waar de draagkracht van de bodem of de beschikbare ruimte onvoldoende is voor materieel op het land.
Bij dergelijke projecten worden kraanschepen en pontons ingezet als drijvend werkplatform. Busker beschikt over eigen schepen en koppelpontons waarmee zwaar materieel over water kan worden aangevoerd. Bij de spoorbrug in Maassluis plaatste Busker vanaf het water buizen tot achttien meter lang ter ondersteuning van een geleideschot bij een bestaand landhoofd. Het werk vond ’s nachts plaats tijdens een tijdelijke buitendienststelling van het spoor, waarbij de beperkte ruimte bij de doorvaart een nauwkeurige positionering van het kraanschip vereiste.
Ook logistieke randvoorwaarden kunnen aanleiding zijn om voor water te kiezen. Wanneer wegen niet geschikt zijn voor zwaar transport of wanneer omgevingsvergunningen landtransport beperken, biedt vervoer over water een alternatief. Een tijdelijke RoRo-constructie kan dan de verbinding vormen tussen het schip en de werklocatie op de wal, zoals bij de calamiteiteninlaat Rondehoep werd toegepast.
Busker beschikt over divers materieel, niet alleen zwaar materieel. De keuze tussen werken vanaf het land en drijvend werken hangt af van de projectlocatie, de bereikbaarheid en het draagvermogen van de bodem. Beide methoden kunnen ook worden gecombineerd wanneer de situatie daarom vraagt.
Heeft u een brugbouwproject waarbij damwanden een rol spelen? Bespreek de specifieke locatie, bodemopbouw en planning met Busker via de contactpagina, of bekijk uitgevoerde projecten voor een indruk van de breedte van de uitvoering.
Gerelateerde artikelen
- Wat zijn de uitdagingen bij damwandprojecten in Duitsland?
- Hoe worden waterschappen ondersteund bij grondkerende constructies?
- Waarvoor wordt een ponton gebruikt bij werkzaamheden vanaf het water?
- Wat is het verschil tussen een tijdelijke en permanente damwand?
- Hoe verloopt een zinker- of perskuipproject onder een rivier?
